Ideologie bij de staart gevat

The Pervert’s Guide to Ideology

(Sophie Fiennes, 2012, 135 min.)

Zizek - banner

In The Pervert’s Guide to Cinema (2006) gaf filmmaakster Sophie Fiennes de Sloveense cultuurfilosoof Slavoj Žižek vrij spel om tekst en uitleg te geven over hoe film onze verlangens en dromen hebben gevormd. Nu is het duo terug om in dezelfde stijl inzicht te geven in de verraderlijke maar comfortabele werking van ideologie. The Pervert’s Guide to Ideology fungeert als een zeepkist waarop de neomarxist en -lacaniaan Žižek de kijker toespreekt. Aan de hand van talloze voorbeelden uit films, muziek en andere culturele fenomenen, ontraadselt hij met humor, zelfspot en verve het mysterie van ideologie.

Komische Elvis
Vrijwel direct nadat zij de opnames van The Pervert’s Guide to Cinema hadden afgerond, stond Žižek te popelen om een soortgelijk project te wijden aan de alomtegenwoordigheid van ideologie. De gestructureerde manier waarop wij naar de werkelijkheid kijken, verhult volgens hem namelijk meer dan je zou denken en de filosoof geeft daar ook in zijn eigen talrijke publicaties maar al te graag inzicht in. Gewapend met de economische theorieën van Karl Marx en de psychoanalytische theorieën van Jacques Lacan, trekt hij in deze documentaire ten strijde tegen onze ogenschijnlijk neutrale blik op de werkelijkheid. Zoals wij inmiddels van hem gewend zijn, spreidt hij lispelend, hevig gebarend en constant aan zijn baard en neus plukkend, zijn ideeën ten toon in dit filmische college. Daarbij is de hoofdpersoon gelukkig niet gespeend van enige zelfspot: zo laat hij zich zonder gêne in maoïstische kledij steken of zich als stand-in van Adlof Hitler of Travis Bickle gebruiken, waarmee hij eens te meer zijn status als ‘de Elvis van de cultuurtheorie’ onderschrijft.

They LiveZizek - Obey (crop)
‘Ideologie werkt als een bril waardoor wij naar de werke-lijkheid kijken. De rol van de criticus moet dan ook zijn om deze af te zetten en de wereld te beschrijven zoals deze werkelijk is,’ stelt Žižek aan het begin van de film. Deze bril-metafoor komt op prachtige wijze tot uiting in John Carpenters They Live (1988). In de film ontdekt een man een bril waarmee hij ‘naakt’ naar de werkelijkheid kijkt.  Zo verandert een billboard met daarop een dame in bikini en de boodschap ‘Come to the Caribbean’ in een witte vlak met daarop in zwarte koeienletters ‘Marry and reproduce’. ‘Je ziet de dictatuur in de democratie,’ becommentarieert Žižek: ‘Het is de onzichtbare orde die jouw ogenschijnlijke vrijheid in stand houdt.’ Maar dit betekent echter niet dat wij tegen onze wil gehersenspoeld zijn: integendeel zelfs. ‘Wij genieten van onze ideologie en het is bovendien bijzonder pijnlijk om eruit te stappen. Wanneer je vertrouwt op je spontane gevoel van welzijn, zul je je nooit vrij worden. Je moet jezelf ertoe zetten,’ aldus het denkbeest uit Ljubljana.

Aan het denken
De documentaire zit boordevol van dit soort leerzame en amusante juweeltjes die je aan het denken zullen zetten. Ooit geweten hoe vanuit psychoanalytisch perspectief Coca Cola zijn aantrekkingskracht uitoefent, hoe muziek vanuit tegengestelde ideologieën kan worden gebruikt, of waarom atheïsten nog meer in God geloven dan Katholieken? Žižek geeft tal van bijzondere interpretaties die de ordinaire werkelijkheid en actualiteit op zijn kop zetten. Hoewel zijn analyses door de terminologie en het hoge tempo soms lastig te volgen zijn, spreken de filmvoorbeelden boekdelen. Mocht je dus op voorhand nog nooit van Lacan of Marx gehoord hebben, dan is de kans is groot dat Žižeks relaas je versteld doet staan, maar dat dit in combinatie met de beelden genoeg houvast biedt. Al met al ook deze tweede samenwerking tussen Fiennes en Žižek een absolute aanrader voor film- en cultuurliefhebbers in het algemeen en in het bijzonder mensen die hun blik op de werkelijkheid eens willen verfrissen.

Over yourisepp

Filmrecensies, filmtheorie en meer...
Dit bericht werd geplaatst in Filmrecensies en getagged met , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s