Bevlogen poging om het tij te keren

Four Horsemen

(Ross Ashcroft, 2012, 97 min.)

Four Horsemen - New-York-Stock-Exchange

We leven in roerige tijden: miljoenen mensen zitten door de financiële crisis in zak en as, sociale onrust en oorlog zijn wijdverbreid en mochten de terroristen ons niet opblazen vanwege onze ‘decadente levensstijl’, dan bestaat er altijd nog de mogelijkheid dat ons globale ecosysteem het voor gezien houdt. Althans, in het beeld dat Four Horsemen schetst, maken de vier ruiters van de Apocalyps momenteel overuren. Maar hoe zijn wij precies in deze situatie verzeild geraakt, welke zaken hangen in dit licht met elkaar samen en belangrijker, hoe komen wij met elkaar alle ellende weer te boven? Op deze en andere vragen probeert Ross Ashcroft in zijn documentaire een antwoord te geven. Maar liefst 23 experts worden aan het woord gelaten over het falen van ons kapitalistische systeem en de ellende die daaruit voortvloeit, want zo stelt de maker: ‘Om echt iets te begrijpen moet je ervan bevrijd zijn’.

Nature vs. nurture
“Dit is geen film die samenzweringen ziet, angst aanjaagt, bankiers of politici de schuld geeft, maar een film die vraagtekens zet bij de systemen die wij gecreëerd hebben en suggesties doet om deze te hervormen.” Ashcroft leidt zijn documentaire en tevens regiedebuut, op plechtige wijze in. Hij begint aan een ambitieus project waarin de hij de complexe problematiek van onze tijd op een begrijpelijke manier wil samenvatten. Dit doet hij in vier hoofdstukken: wereldrijken, bankieren, terrorisme en hulpbronnen. Wat deze volgens de maker met elkaar verbindt, is een falend economisch systeem dat een ongelijke verdeling van de welvaart in de hand werkt. De (Amerikaanse) overheid heeft de teugels van de vrije markt te veel laten vieren. Daarnaast veranderen systemen volgens Ashcroft op zeer subtiele wijze, steeds ten bate van een kleine elite. Omdat de mens in staat is om zich aan te passen aan zijn erbarmelijke omstandigheden, is de eigenschap die ervoor zorgt dat hij kan overleven, dezelfde als die hem nu onderdrukt.

ExpertiseFour Horsemen - Max Keiser
Om zijn beweringen te onderbouwen en de ernst van de zaak te laten voelen, heeft Ashcroft een imposante liga van ‘apostelen’ verzameld. Zo zien we onder andere econoom en Nobelprijs-winnaar Joseph Stiglitz, oud-beurshandelaar Max Keiser, Financial Times-redactrice Gillian Tett en Noam Chomsky, die inmiddels kind aan huis is bij documentaires over soortgelijke onderwerpen. Volgens Ashcroft voorzien zijn gasten de huidige situatie van context en spreken zij de waarheid tegenover de collectieve desillusie. Zij worden steeds tegen dezelfde zwarte achtergrond gefilmd om het gevoel van urgentie te benadrukken. Maar hoewel de geïnterviewden inhoudelijk interessante dingen vertellen, zijn het vooral de montage en de voice over (van coauteur Dominic Frisby) die het vooropgestelde verhaal van richting voorzien. Daarnaast wordt er ook gebruik gemaakt van animaties die fenomenen als speculatieve bellen en trickle-down economics op eenvoudige wijze verbeelden.

Historische parallellie
Naast de betogen van de autoriteitsfiguren en de verhelderende animaties, komt de film op inhoudelijk niveau ook verrassend uit de hoek. Ashcroft maakt bijvoorbeeld een aantal historische vergelijkingen die erg tot de verbeelding spreken. Zo wordt de strijd om ons voorstellingsvermogen (cognitive map) via de huidige mediabestel bijna even hard gevoerd als ten tijde van Gutenberg. Waar de boekdrukkunst het volk bevrijdde van de kerkelijke macht, zo kan het internet nu een soortgelijke rol vervullen tegenover de gevestigde offline media. Ook de nadagen van het oude Romeinse rijk vertonen een grimmige gelijkenis met het leven van vandaag de dag. Zo waren de gladiatoren de supersterren à la Lionel Messi of Kobe Bryant, werden chef-koks net zo verheerlijkt zoals Jamie Oliver of Gordon Ramsay en verschilde het buitenissige welvaartsvertoon van de rijken niet veel van hetgeen wij in hedendaagse programma’s als Mtv Cribs zien. De meest schrikbarende overeenkomst is echter de snelle devaluatie van de munt, een probleem dat samen met het wangedrag binnen de financiële wereld de drijvende kracht achter de misère vormt. Deze leiden op hun beurt namelijk tot de verkwanseling van onze natuurlijke hulpbronnen en de stagnatie van de gehele menselijke vooruitgang, zo beargumenteerd Ashcroft. Kortom, wij zijn in een neerwaartse spiraal beland, die weliswaar niet uniek in de geschiedenis is, maar wel onmiddellijk een halt dient te worden toegeroepen. In dit licht tracht de maker ons in zo’n anderhalf uur wakker te schudden en bij te spijkeren.

Conclusie
Four Horsemen is overduidelijk een ambitieus project. Wellicht té ambitieus wanneer wij de oorspronkelijke intentie van Ascroft nauwlettend in lijnen van zijn eigen argumentatie blijven volgen. De problemen en interviewfragmenten passeren in een koortsachtig tempo de revue, alsof Ashcroft de kijker zo snel mogelijk uit deze apocalyptische nachtmerrie wil laten ontwaken. Dit gaat helaas wel ten koste van de logische samenhang tussen de thema’s, die hierdoor wat minder goed uit de verf komt. Er wordt gehamerd op het feit dat de verbanden tussen de thema’s bestaan, maar sommige worden veralgemeniseerd en versimpeld (zo zouden bijvoorbeeld terroristen slechts óf uit financiële noodzaak tot hun daden gedreven worden óf simpelweg knettergek zijn). Eveneens zijn bepaalde oplossingen erg kort door de bocht en roepen zij op hun beurt weer tal van andere vragen op. Hoe kunnen wij bijvoorbeeld zomaar besluiten om geen inkomstenbelasting meer heffen, een solide coöperatieve economie verwezenlijken en terugkeren naar de goudstandaard? Daarnaast wordt zijn fundamentele aanname dat het natuurlijke (en culturele) aanpassingsvermogen van de mens aan de huidige erbarmelijke omstandigheden niet overtuigend ontkracht in zijn algehele pleidooi. Hoe kunnen wij nu daadwerkelijk een vreedzame revolutie ontketenen, en tegen wie precies? Desalniettemin zet Ashcroft de kijker wel aan het denken en nodigt de film uit tot meerdere keren kijken om alle stof goed tot je te laten doordringen. Ook is de kans groot dat de verhalen van de geïnterviewden, die een bloemlezing over het onderwerp vormen, je interesse wekken en je aansporen in het werk van minstens één van hen te gaan lezen.    

Over yourisepp

Filmrecensies, filmtheorie en meer...
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s