Sportieve strijd om meer dan goud

The Other Dream Team

(Marius Markevicius, 2012, 91 min.)

the-other-dream-team

Barcelona, zomer 1992. In de basketbalfinale van de Olympische Spelen won het onverslaanbare Amerikaanse ‘Dream Team’ goud en Kroatië zilver. Hoewel deze finale spannend was, ging de strijd om het brons – waarin de ploeg van Litouwen het moest opnemen tegen die van de voormalige Sovjet-Unie om meer dan het eremetaal. De wedstrijd stond symbool voor de moeizaam verworven onafhankelijkheid van twee jaar eerder en voor de tol die de ploeg betaalde op weg naar de spelen zelf. The Other Dream Team vertelt op een lichtvoetige en onderhoudende manier over de zware weg die het land en het team hebben afgelegd. Het is daarmee niet zozeer een documentaire  over basketbal, maar eerder een over het behoud van culturele identiteit, de zucht naar vrijheid en het waarmaken van dromen.   

Achtergrond
Vier jaar eerder, tijdens de Olympische Spelen van 1988 in Seoul, leed de als onoverwinnelijk beschouwde Amerikaanse basketbalploeg  een uitzonderlijke – en in het licht van de Koude Oorlog uiterst pijnlijke – nederlaag tegen de Sovjet-Unie. De Amerikaanse basketbalbond had ietwat gemakzuchtig en overmoedig de meest spraakmakende spelers uit de competitie thuisgelaten. Om de eer van het land te herstellen en  het zekere voor het onzekere te nemen, zou de bond vier jaar later een dream team samenstellen dat zonder moeite en met veel publieksvermaak het gouden plak veilig zou kunnen stellen. Het Ijzeren Gordijn was inmiddels gevallen en de Amerikanen hoefden het niet op te nemen tegen hun oude rivalen. Vier spelers uit het oude Sovjet-team speelden nu voor Litouwen. Zij zagen nu kans om hun voormalige onderdrukkers ook op sportief vlak te verslaan. “Stel je voor dat je moet spelen voor een ander land, in de hoogtijdagen van hun leven, met het besef dat sinds 1940 de Russen jouw land hebben bezet en onderdrukt, en alle beetjes hoop hebben vernietigd”, licht oud-prof Bill Walton toe. Voor hun was basketbal de enige manier om in actie te komen tegen het regime en te laten zien dat je anders bent. De Litouwers vormden daardoor een team met meer dromen dan alleen over goud. Deze droom wordt ook in het heden voortgezet. Wij volgen zijdelings in de film de weg van Jonas Valanciunas naar zijn entree in de NBA, de belangrijkste competitie ter wereld.

The Other Dream Team - shirtBuitenland
Šarūnas Marčiulionis, Arvydas Sabonis, Rimas Kurtinaitis en Valdemaras Chomicus kwamen in 1988 uit voor de Sovjets. In de film delen zij, naast een hoop andere oud-basketballers en sportprofs, hun herinneringen aan de spelen van ‘88 en ’92. Daarnaast schetsen ze in de talrijke interviewfragmenten de omstandighe-den waarin zij opgroeiden. De competitie was ook buiten het basketbalveld moordend: basislevensmiddelen waren schaars en con-sumptiegoederen werden beschouwd als  luxe. De dagelijkse werkelijkheid kon niet meer verschillen van het glitter en glamour-leven van de Amerikaanse profs. Voor iedere wedstrijd die zij in het buitenland speelden, ontving het team een briefing met polit-informatie over wat ze wel en niet mochten. De beklemmende sfeer zorgde echter ook voor een aantal komische momenten en tegendraadse escapades die de film van een bijzonder vrolijke noot voorzien en de tijdsgeest voelbaar maken. “De KGB zat dag en nacht bij de deur te roken zodat wij niet weg zouden”, zo vertelt oud-speler Sabonis. “We spraken met Litouwse Amerikanen die voorstelden om met hun weg te komen. We sprongen in de bagageruimte van de auto en reden weg. We waren dan de hele avond op pad en kwamen op dezelfde manier weer terug. Toen wij terugkwamen waren de bewakers nog aan het roken.” ‘Smokkelaar’ Chomicus lapte de wetten van het thuisregime aan zijn laars door jeans, videorecorders en andere Westerse goederen terug naar huis te slepen. Een andere manier om hun ressentiment te kunnen uiten was in de landelijke basketbalcompetitie. Daarin konden ‘Litouwse’ clubs als BC Žalgiris hun rivalen uit Moskou van het parket spelen.

Dankbaar
Op nationaal niveau zou Michail Gorbatsjovs Glasnostpolitiek voor een zekere verademing bij het Litouwse volk zorgen. Maar toen zij zich in 1990 onafhankelijk verklaarden, werd dit vanuit Moskou beantwoord met een hard njet! Het rode leger greep in, met een aantal doden tot gevolg. Pas op aandringen van vicepresident Boris Jeltsin mocht Litouwen zich voorgoed onafhankelijk noemen. Hoewel Litouwen vrij was, stelde de precaire financiële situatie het land niet in staat om deel te nemen aan de eerstvolgende Olympische Spelen. De oplossing kwam uit een onverwachte, muzikale hoek. De Amerikaanse psychedelische rockband The Grateful Dead organiseerde een benefietconcert en zorgde ervoor dat de basketballers – voorzien van een geheel eigen kledingstijl – naar Barcelona konden afreizen. De prachtige archiefbeelden hiervan spreken boekdelen en illustreert goed wat de status van deze geliefde underdog was. Zoal sportcommentator Jim Lampley het mooi samenvat: “Als je in 1992 een van die zeldzame Amerikanen was die aanstoot nam aan de manier van doen van het ‘dream team’, dan was het een eenvoudige keuze voor wie je wel steunde.”

Conclusie
Naast een indruk te geven van de loop der dingen rondom Litouwen en de geliefde nationale basketbalploeg, probeert Markevicius – zelf van Litouwse afkomst – in zijn film het (Amerikaanse) publiek enig historisch besef bij te brengen en de vertekende beeldvorming  rondom Litouwers te corrigeren. Hier en daar wordt er een gevoel van nationale trots tentoongespreid maar dit ontaard gelukkig niet in een nostalgisch sentimentalisme. Alleen al de innemende oud-spelers en de bizarre/komische reis die zij aflegden naar hun euforische moment van glorie, maken The Other Dream Team tot een feelgood-documentaire. Hoewel het verhaal door de historische context zwaar lijkt, zorgen de up-beat montage – waarbij interviews, archiefbeelden en geanimeerde foto’s op een snel dribbelende wijze zijn gecombineerd – ervoor dat deze film uiterst soepel verloopt en daarnaast vrij leerzaam is. Helaas komt het persoonlijke verhaal van NBA-aspirant Valanciunas in stroom van de historie en de anekdotes van de oud-spelers wat minder goed uit de verf, maar dat mag de pret niet drukken. Als je niets van de Litouwse geschiedenis weet noch een uitgesproken basketbalfan bent, dan is deze documentaire ook zeker het kijken waard.

Advertenties

Over yourisepp

Filmrecensies, filmtheorie en meer...
Dit bericht werd geplaatst in Filmrecensies en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s