Verborgen betekenis in The Shining

Room 237

(Rodney Ascher, 2012, 102 min.)

Room 237 - Shining Maze Model

In 1980 verscheen Stanley Kubricks The Shining. Hoewel deze film op het eerste gezicht een vrij recht-toe-recht-aan thriller is, schuilt er volgens sommigen achter de oppervlakte een universum aan betekenis. Na meer dan 30 jaar is de film onder de fans nog even mysterieus en lijkt het niets aan betekenis te hebben ingeboet. Sterker nog, op het internet verschenen de afgelopen jaren diverse blogs waarin deze klassieker tot in het kleinste detail werd uitgeplozen. Dit leidde tot fascinerende nieuwe inzichten, maar ook tot de meest bizarre speculaties. Zo zou Kubrick bekennen dat hij de maanlanding in scène zou hebben gezet, en zou de film een allegorie zijn voor de ontkenning van de westerse genocide op de indianen. In deze facinerende documentaire geven vijf door The Shining geobsedeerde fans hun analyses, die aan de hand van scènes worden geïllustreerd. Hoewel sommige argumenten steekhoudend zijn en andere duidelijk over de top, is de kans groot dat je na het zien van Room 237, The Shining nog een keer opnieuw wilt gaan bekijken.  

Diepte
Het verhaal van The Shining, dat gebaseerd is op de gelijknamige roman van Stephen King, is vrij eenvoudig. Jack, Wendy en hun jonge, paranormaal begaafde zoon Danny Torrance brengen een winter door in een ver afgelegen hotel dat zij moeten beheren. Echter heeft het hotel een donker verleden en wordt het geteisterd door geesten. Jack, een aspirant schrijver, draait langzaam door en verandert in een bloedlustige moordenaar. Dat is inderdaad geen complexe vertelstructuur, maar volgens de vijf fans die in Room 237 aan het woord komen – een journalist, een academicus, een musicus, een artiest en een ‘samenzweringsjager’ – reikt Kubrick de kijker veel meer toe dan op het eerste gezicht lijkt. De cineast speelt volgens hen op alle lagen een spel met tekens, betekenis, licht, geluid, ruimte en tijd. Dit is tevens precies wat de film “A Masterpiece of Modern Horror” maakt, zoals de officiële ondertitel van de film luidt. Of Kubrick zelf bewust deze raadsels en betekenissen in zijn film legde, zullen wij helaas nooit weten. Hoe dan ook doet dit geen enkele afbreuk aan het mysterieuze aura van de film en daarnaast ook niet aan het plezier dat je kunt hebben bij het maken van dit soort diepgaande filmanalyses.

Shining floor patternCalumet
Volgens een van de interpreten van Kubricks oeuvre – die op internet ook wel ‘cryptokubrickologen’ worden genoemd – deed de regisseur in de preproductiefase van de film uitvoerig onderzoek naar de geschiedenis van het werkelijk bestaande hotel en de omgeving. Vele bevindingen zou hij dan ook impliciet in zijn film hebben verwerkt. Het feit dat het Overlook Hotel in het verhaal op een Indianenbegraafplaats is gebouwd, wordt weliswaar expliciet genoemd en is daarmee ook duidelijk een motivatie voor de spookachtige taferelen, maar dit geeft nog niet weg tot welke lagen in de film deze thematiek reikt. Heb je bijvoorbeeld ooit goed gelet op de ‘Calumet’-bakpoederbussen die in de opslagruimte staan? Op welke momenten zijn deze bijvoorbeeld volledig leesbaar en wat betekent dat op deze specifieke momenten in de film? “Calumet, de vredespijp van de indianen werd gebruikt op basis van een band van vertrouwen”, zo licht een kenner in deze documentaire toe. “Maar de band tussen Jack en zijn gezin is verbroken.” Het zijn dit soort nuances en interpretaties die erg overtuigend en plausibel overkomen. Toch bevat de film ook interpretaties die te gek voor woorden zijn, zoals de suggestie dat aan het begin van de film Kubricks eigen gezicht in een wolk te zien zou zijn. Of het onzin is of niet laat Ascher overigens geheel aan de kijker zelf over.

Apollo
De geruchten dat Kubrick de maanlanding zou hebben geënsceneerd, deden al eerder de ronde, maar een van de analisten gooit nog eens olie op het vuur door ons te wijzen op de niet eens zo ambigue elementen in de film. Zo verwijzen Danny’s gebreide Apollo-trui, zijn speelgoed op de zeshoekige patronen in het tapijt en kamer 237 expliciet naar de lancering en de maanlanding. Ook zou Kubrick via de woorden van Jack een uitspraak doen over de situatie in zijn eigen leven. Wanneer Wendy aangeeft weg te willen uit het het Overlook Hotel (c.q. het Apollo-project) antwoordt Jack namelijk: “Ever thought about my responsibilities towards my employers?” Te vergezocht? Dat hangt natuurlijk voor een groot deel af van de manier waarop onze waarheidsvinding gebaseerd zou moeten zijn. Wanneer dit bijvoorbeeld alleen afhankelijk zou zijn van de bewuste intenties van de wijlen regisseur, dan is het einde immers zoek. Net als bij alle andere grootse kunstwerken is het in dat opzicht beter om de betekenis van The Shining open te houden en de film te beschouwen als een uitnodiging om met je eigen interpretaties te komen. De vijf interpreten in Room 237, die overigens in de film alleen in voice over te horen zijn, hebben in dit opzicht het voortouw genomen, maar sommigen schieten hun doel wel voorbij door de film achterwaarts af te spelen of erger, voor- en achterwaarts tegelijkertijd over elkaar heen. In ieder geval krijgt het enigmatische aura van Kubricks meesterwerk door hun uitleg wel wat extra lading mee.

Conclusie
Room 237 biedt een onderhoudende, labyrintische reis door de vele betekenislagen van The Shining. Of Kubrick al dan niet bewust deze vermeende complexiteit in zijn film legde wordt in het midden gelaten. Hierdoor geeft Ascher een vrij evenwichtig beeld van de verschillende interpretaties (die overigens zo nu en dan ook door de interpreten zelf op de hak worden genomen). De documentaire neemt ons als het ware through the looking glass mee naar een mysterieus Wonderland. Daar wordt een poging gedaan om de wirwar aan betekenissen voorgoed te ontrafelen, maar hoe verder wij komen, hoe meer chaos er alweer op de loer ligt. Daardoor zijn wij helaas weer terug bij af, maar daarbij is wel duidelijk geworden dat de zweem van mysterie rondom deze filmklassieker op een verfrissende wijze voelbaar is geworden. Of je nu meegaat met gedachtegangen van het vijftal, of deze stuk voor stuk afwijst als klinkklare onzin, de kans is groot dat je na het zien van deze documentaire, The Shining, of wellicht heel Kubricks oeuvre, nog eens aan een kritische blik onderwerpt.

Het volgende interview met een van de vijf interpreten in Room 237 geeft een goede indruk van de manier waarop er over The Shining wordt nagedacht.

Over yourisepp

Filmrecensies, filmtheorie en meer...
Dit bericht werd geplaatst in Filmrecensies en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s