Poëtische zoektocht in een Chileense woestijn

Nostalgia de la Luz

(Patricio Guzmán, 2010, 90 min.)

In de Chileense Atacama woestijn komen het verleden, het heden en de toekomst op een bijzondere manier samen. Het gebrek aan water zorgt er namelijk niet alleen voor dat de organismen die er ooit leefden uitstekend worden geconserveerd, maar ook dat de wolkenloze, nachtelijke sterrenhemel minutieus kan worden bestudeerd. De woestijn is niet alleen een toevluchtsoord voor wetenschappers, maar ook voor talloze mensen die moedeloos speuren naar familieleden die onder het bewind van Augusto Pinochet werden vermoord. In deze poëtische documentaire plaatst Guzmán de zwarte bladzijden van de Chileense geschiedenis tegen een zowel kosmische als menselijke achtergrond die met elkaar worden verbonden door onze herinneringen en onze dorst naar kennis.   

Droog
De Atacama woestijn in Chili is een gortdroog gebied van zo’n 1000 kilometer lang. Als de droogste woestijn ter wereld is het een ware schatkamer voor archeologen, die naarstig speuren naar uitstekend bewaard gebleven fossielen van mensen en dieren die er duizenden jaren geleden leefden. Na zonsondergang wordt deze mysterieuze plaats getooid met een sterrenhemel, die evenzo wonderbaarlijk is. Doordat het gebied vrijwel altijd onbewolkt is, is het er voortreffelijk vertoeven voor astronomen, die hun blik omhoog richten om een antwoord te vinden op de vraag naar het ontstaan van het heelal en daarmee de mens.

Menselijke maat
Tussen het sterrenlicht, dat er miljoenen jaren over deed om het oog van de observator te bereiken en de laag aarde met daarin de stoffelijke resten die duizenden jaren aan het menselijk oog zijn onttrokken, schuilt de wereld van het menselijke heden, waar het leven zich ontvouwt tegen de achtergrond van de recentere geschiedenis. Deze wereld wordt niet zozeer bijeen gehouden door het stof of de zwaartekracht, maar door de herinnering van mensen, dat zich generatie op generatie kan overdragen zoals lichtdeeltjes zich door de ruimte voortplanten om door ons gezien te kunnen worden.

Schep
Af en toe dolen er op deze uitgestrekte zandvlakte vrouwen rond die met een schepje in de hand en een zoekende blik naar de gescheurde grond kijken. Soms stoppen zij om op een ogenschijnlijk willekeurige plek te gaan graven. Dit zijn geen archeologen, maar de overgebleven familieleden van de talloze mensen die in de jaren zeventig onder het bewind van dictator Augusto Pinochet zijn verdwenen en wiens lichamen waarschijnlijk hier ergens liggen begraven. De regering weigert mee te werken aan hun zoektocht, waarmee ook de gemoedsrust van de vrouwen is vervlochten. Als vermeende bedreigingen van het toenmalige regime werden talloze jonge Chilenen gearresteerd. Sommigen werden in deze woestijn gevangengenomen in het Chacabuco concentratiekamp of erger. Deze zwarte bladzijde in de Chileense geschiedenis verdeelt het volk nog altijd tot op het bot en zorgt voor een collectieve impasse. Velen hebber ervoor gekozen om het verleden achter zich te laten en de draad weer op te pakken: voor anderen kan de pijnlijke leegte in hun bestaan niet worden opgevuld.

Herinnering
Hoe kunnen wij de dingen van betekenis voorzien als wij niet begrijpen in welk licht deze gezien moeten worden? Guzmán probeert in zijn film met zachte hand op het belang te wijzen van een soort collectieve regressietherapie van het Chileense volk. Zoals de geïnterviewde astronoom Luis, die in 73/74 gevangen zat in het kamp, zich innerlijk kon bevrijden door zijn blik op de sterren en daarmee het verleden te richten, of de architect Miguel die nog steeds vanuit herinnering gedetailleerde plattegronden van het kamp kan tekenen, zo zouden de Chilenen hun blik naar binnen moeten keren om zo gezamenlijk de wonden van geschiedenis te kunnen helen.

Conclusie
Guzmán slaagt erin om op een associatieve, intuïtieve en visueel krachtige wijze een impliciet pleidooi te houden. Door de ervaring van geleefde tijd, de thematiek van het geheugen en de kosmische schaal, die op paradoxale wijze de menselijke maat der dingen benadrukt, toont hij het belang van een collectieve gemoedsrust onder de Chilenen. Zijn trage, contemplatieve voice-over bij de beelden van bijvoorbeeld zwevende stofdeeltjes in kamers vol herinneringen, worden naadloos afgewisseld met die van sterren die zich met een onvoorstelbare traagheid door de duisternis van het heelal drijven of van knikkers die hem herinneren aan zijn onbezorgde jeugd. Een vraag blijft na het zien van de film branden: waarom lukt het niet om in het reine te komen met onze herinneringen, wanneer wij dit in het licht zien dat wij uit stof zijn geboren en tot stof zullen vergaan?

Over yourisepp

Filmrecensies, filmtheorie en meer...
Dit bericht werd geplaatst in Filmrecensies en getagged met , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s