De donkere kant van plastic

Plastic Planet

(Werner Boote, 2011, 96 min. – DVD)

Plastic is niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven, maar is het eigenlijk wel veilig? Al worstelend met deze vraag reist documentairemaker Werner Boote in deze persoonlijke documentaire de hele wereld over om een antwoord te vinden op deze vraag. Zijn bevindingen zijn onthutsend want dit kunstmatige materiaal is inmiddels onderdeel geworden van de voedselketen en is daarmee letterlijk in ons bloed beland. Boote spreekt met diverse experts en probeert de ‘schuldigen’ aan de tand te voelen. Het resultaat is een vermakelijke film die verrassende inzichten en stof tot nadenken biedt, maar hier en daar heeft Boote wel moeite om alle losse eindjes aan elkaar te knopen.

Persoonlijk
Als kleinzoon van een plasticfabrikant was filmmaker Werner Boote vanaf zijn geboorte al omringd door plastic. Vanaf de jaren vijftig zou dit kunstmatige goed in het gemiddelde huishouden steeds wijder verbreid raken en zouden dagelijkse gebruiksvoorwerpen als houten speelgoed en glazen flessen steeds zeldzamer worden. Volgens Boote zijn wij na de steentijd, bronstijd en ijzertijd in het tijdperk van plastic aanbeland, en hoewel dit ons bestaan ongetwijfeld heeft verrijkt, kleven er echter ook aanzienlijke nadelen aan het gebruik van deze ‘chemische legostenen’. Lange tijd werd er namelijk gedacht dat de scheikundige verbindingen van plastics stonden als een huis, maar onderzoek heeft inmiddels aangetoond dat hitte en slijtage ervoor zorgen dat deze stoffen desintegreren en uiteindelijk in onze voedselketen belanden. Een andere zorg is dat hoewel de productie van plastic alleen maar stijgt, het in de natuur als afval zeer traag oplost. Sommige bestanddelen van PVC doen er bijvoorbeeld 200 jaar over om volledig af te breken. Zoals een deskundige in de film opmerkt is de plasticindustrie zich hier terdege van bewust, maar verzwijgt alles. Redenen genoeg voor Boote om de schaal van het probleem in kaart te brengen.

Industrie en maatschappij
Jaarlijks wordt er in de gehele plasticindustrie zo’n 800 miljard dollar verdiend en daarmee lijkt zij dan ook geen baat te hebben bij het terugdringen van de productie. In het begin van de film interviewt Boote een directeur van een productiebedrijf, waarin duidelijk wordt hoe er door de verschillende partijen naar de verantwoordelijkheidskwestie wordt gekeken. De CEO legt uit: “Het gebied waar plastic een slechte reputatie heeft is dat van het afval. Maar wie laat bijvoorbeeld buiten een plastic zak slingeren?” Zelf geeft hij ook het antwoord: “Wij, als maatschappij. Wij moeten onze verantwoordelijkheid nemen en de mensen opvoeden zodat ze geen zakken gaan weggooien. Dat is een maatschappelijk probleem en het is niet aan de plasticindustrie om dat op te lossen.” In dit licht is het een complex maatschappelijk probleem waarbij onder andere vrijheid van onderneming, intellectueel eigendomsrecht en werkgelegenheid op gespannen voet staan met moraliteit, maatschappelijke verantwoordelijkheid en duurzaamheid. Op dit laatste punt probeert Boote zijn steentje bij te dragen en de kijker op een speelse en humoristische wijze op te voeden in de trant van:  ‘De maatschappij dat ben jij’.

Gevoelswereld
De filmmaker neemt ons mee op reis langs veertien landen om het gebruik van plastic op globaal niveau weer te geven. Zo brengt hij onder andere een bezoek aan een fabriek in China waar men minderwaardig plastic produceert en ontdekt hij al varend op de oceaan dat de verhouding van plastic tot plankton maarliefst 60:1 is. Daarnaast zet hij een hoop visuele hulpmiddelen in om zijn impliciete boodschap aan de kijker (de gewone consument) over te brengen. Zo zien wij rijdende winkelwagentjes vol plastic spullen, ruimt hij met een team vrijwilligers een Japans strand op waar ieder jaar opnieuw Koreaans plastic aanspoelt en laat hij gewone mensen al hun plastic spullen in de tuin uitstallen om zo een beeld te krijgen van het gemiddelde gebruik. Hiermee weet Boote in zekere zin aansluiting te vinden bij onze gevoelswereld, maar het zijn vooral de gepresenteerde onderzoeksresultaten die een impact zullen hebben op het gemoed van de kijker.

Celdood
Ftalaten, monomeren en bisfenol A zijn slechts drie voorbeelden van dubieuze substanties die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Bisfenol A komt bijvoorbeeld voor in drinkflessen van polycarbonaat en is in staat om lichaamscellen binnen te dringen en celdood te veroorzaken. Het werkt op dezelfde wijze als een hormoon en kan in potentie de groei van een foetus veranderen, de ontwikkeling van de hersenen beïnvloeden en onvruchtbaarheid veroorzaken: zaken waar je als kijker liever niet te lang wilt blijven stilstaan. Boote brengt dit in de film nog dichterbij wanneer hij zich laat onderzoeken en ontdekt dat deze plasticdeeltjes in meetbare hoeveelheid door zijn – en zeer waarschijnlijk ook onze – aderen stroomt. Het beeld ontstaat dat de plasticindustrie ons allemaal als labratten behandelt en bezig is de hele wereld te vergiftigen. Zoals een onderzoeker stelt, doden deze stoffen je niet maar zijn ze wel funest voor je levenskwaliteit. Inmiddels is het bij wet verplicht om op de verpakking van levensmiddelen de ingrediënten te vermelden en dit zou op zijn minst ook voor de verpakking zelf moeten gelden, zo redeneert een deskundige. Voor de hand ligt dat strengere internationale wetgeving ook een substantiële bijdrage kan leveren aan een oplossing, maar helaas laat Boote de huidige stand van zaken op dit gebied onderbelicht.

Kunstmatig
Door zichzelf centraal te stellen in deze zoektocht treedt Boote in de voetsporen van filmmakers als Michael Moore (Sicko, 2007), Morgan Spurlock (Supersize Me, 2004) en Frank Poulsen (Blood in the Mobile, 2010). Zo legt hij belangrijke informatie aan de dag door experts te interviewen, toont hij de manier waarop plastic het leven van gewone mensen beïnvloedt en gaat hij de confrontatie aan met een hoge pief uit de industrie. Daarnaast zet hij archiefbeelden en animaties in waardoor vrijwel het hele spectrum van documentairestijlen aan bod komt. Helaas verliest Boote zich wat in dit stijlenspel en lijkt hij dit slechts omwille van het gebruik zelf te doen, waardoor de film bij vlagen even kunstmatig aandoet als het plastic dat wordt bekritiseerd. Door deze stilistische pluriformiteit en door de persoonlijke invalshoek hapert de verhaalstructuur van de film hier en daar een beetje. Hoewel het leuk is om te zien hoe Boote langzaam van een passieve omstander verandert in een betrokken activist, komt dit toch wat geforceerd over. Ook de confrontatie die hij met de plasticmagnaat na het interview aangaat, doet wat obligaat aan. Boote wil teveel in één keer behandelen waardoor het overzicht wat uit het oog verloren raakt. Echter staat hij wel op gelijke voet met de geïnteresseerde leek en is hij niet sensatiezuchtig, waardoor de film een zekere ernst maar tegelijk ook glans heeft. Al met al blijft het onthutsende beeld dat Plastic Planet schetst even lang in je geheugen gegrift staan als een petfles die blijft drijven op de oceaan.

Over yourisepp

Filmrecensies, filmtheorie en meer...
Dit bericht werd geplaatst in Filmrecensies en getagged met , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s