Een ingenieus spel met de kunstwereld

Exit Through the Gift Shop

(Banksy, 2010)

 

 

 

 

 

 

 

 

De Britse street artist Banksy is een van de meest prominente in zijn vakgebied. Vanwege het juridische schemergebied rondom street art, hanteert de kunstenaar een strikte geheimhouding rondom zijn ware identiteit en treedt hij nooit in de openbaarheid. Hij speelt in zijn werk graag met de conventies van de hoge en lage cultuur en met zijn politiek getinte thema’s haalde hij menigmaal het nieuws. Mede hierdoor is hij momenteel ook een van de best verkopende kunstenaars die ooit op straat begonnen. Evenals zijn kunst is Exit Through the gift shop een uitermate ingenieus spel met de conventies van de documentairefilm. Banksy speelt met de kijker zijn verwachtingen omtrent de authenticiteit van de documentaire en laat hem vertwijfeld als ook verwonderd achter.

Onwaarschijnlijke Fransman

De ‘protagonist’ van de film is Thierry Guetta, een Fransman die begin jaren tachtig naar de VS emigreerde. In L.A. had hij een kledingboetiek waar hij zijn kleding succesvol aan de man wist te brengen. Het eigenaardige aan Thierry is dat hij altijd en overal zijn camera met zich mee nam en alles filmde. Dit leidde ertoe dat hij via zijn neef met een aantal andere street artists in contact kwam en gaandeweg deze beweging documenteerde. Na artiesten als Space Invader en Sheard Fairey te hebben gevolgd, blijft Banksy de enige grote naam die nog op zijn lijstje ontbreekt. De opmaat naar de ontmoeting met Thierry’s grote held maakt het eerste deel uit van de film. Doordat het voice over-commentaar Thierry’s geschiedenis slechts beschrijft als: “The man who would film anything” en “being at the right place at the right time”, blijft zijn karakter toch in nevelen gehuld. Vaak zijn er shots te zien waarin Thierry wordt gefilmd terwijl hijzelf aan het filmen is. De vraag is dan natuurlijk wie op deze momenten de onbekende cameraman is? Hierdoor lijkt er meer aan de hand te zijn dan op het eerste gezicht te zien is. Hebben wij misschien te maken met een vernuftig geconstrueerde mockdocumentary?

Mr. Brainwash

Nadat Thierry Banksy heeft ontmoet en hun vriendschap groeit, legt Banksy hem het plan voor om uit al zijn materiaal een documentaire te maken. Het resultaat is de onuitstaanbare videocollagefilm LIFE REMOTE CONTROL waarover Banksy opmerkt: “It was an hour and a half of unwatchable nightmare trailers. Essentially like someone with a short attention span with a remote control  flicking through a cable box of 900 channels.” Dit zorgt ervoor dat Banksy op de regisseursstoel gaat zitten en Thierry een tijdje vrijaf geeft. Hierop besluit de Fransman zelf street art te gaan maken onder de naam Mr. Brainwash. Zijn alter ego zou wellicht gelezen kunnen worden als een metatekstuele grap naar de kijker. Zo stelt Thierry in de film: “The whole movement about art is about brainwashing. Obey (van Shepard Fairey red.) and Banksy are about brainwashing, so I use MBW and I am Mr. Brainwash.” Hiermee neemt de film een wending waarbij Mr. Brainwash’ rise to fame wordt benadrukt. Het maken van stickers en stencils wordt al gauw te klein geacht voor Thierry en hij besluit het grootser aan te pakken. Een productieteam en een enorme galerie-expositie met honderden werken zijn het gevolg. Echt bewijs voor Thierry’s ongebreidelde creativiteit zien wij echter niet. De stickers die hij plakt zijn door iemand anders gemaakt en wij zien hem slechts wat verf spuiten terwijl hij in een rolsotel langs een aantal van ‘zijn’ werken wordt gereden.

De kunstwereld op de hak

Het moment suprême van de film is de expositie van Thierry waar mensen van heinde en verre in grote getale op af zijn gekomen. De prijzen van zijn werk lijkt Thierry zo uit zijn mouw te schudden, wat opgevat kan worden als een knipoog naar de gang van zaken in de kunstwereld. Banksy maakt de kunstwereld zelf vaak onderdeel van zijn kunst en lijkt dat in EXIT THROUGH THE GIFT SHOP ook te doen. De titel van de film verwijst bijvoorbeeld ook naar de onontkoombare vercommercialisering van de kunstwereld. Mr. Brainwash’ succes en de reacties van de andere kunstenaars daarop zijn eveneens zeer onwaarschijnlijk.

Een voorbeeld van Banksy’s kunst. “You’ve got to be kidding me”

Het blijft lastig om precies de vinger te leggen op de punten waarop de kijker precies voor de gek wordt gehouden en in welke mate de film op waarheid berust. Zelfs de kunstenaars die Mr. Brainwash op internet hebben gepromoot doen dubbelzinnig over de authenticiteit. Je weet niet precies of je in de maling wordt genomen:  is het echt Banksy die onherkenbaar is gemaakt, is Thierry misschien een acteur of acteert wellicht iedereen in de film? Dit doet echter niets af van de vermakelijkheid van deze ‘documentaire’. Vooral door het komische karakter van Thierry, de doordachte kunst van de verschillende street artists en het feit dat je niet precies weet hoe de vork in de steel zit, maken het een uitdagende en originele film. Volgens mij kan de kijker bij deze film, net als bij het waarderen van kunst, het beste uitgaan van zijn gut feeling in plaats van wat anderen zeggen. Wij kunnen in ieder geval met zekerheid stellen dat Banksy met EXIT THROUGH THE GIFT SHOP nog een kant van zijn genie heeft laten zien.

Over yourisepp

Filmrecensies, filmtheorie en meer...
Dit bericht werd geplaatst in Filmrecensies en getagged met , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s